ಸಿಇಸಿ ಜ್ಞಾನೇಶ್ ವಿವಾದ: ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಲಿಸುವ ಪಾಠಗಳೇನು?

 ಕೇವಿಯಟ್ * ಬಿವಿಸೀ

ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತ ಜ್ಞಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಸುತ್ತ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಉಂಟಾಗಿರುವ ವಿವಾದವು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಅಧಿಕಾರಿಯ ವಿರುದ್ಧದ ಆರೋಪಗಳು ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ, ಆಂತರಿಕ ನಿರ್ಧಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ, ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಕುರಿತು ಹಲವು ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಅದು ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ತಂದಿದೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಕರಣದ ಮರುತನಿಖೆಗೆ ಆದೇಶವಾಗಿರುವುದು ಈ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಆಯಾಮ ಸೇರಿಸಿದೆ.

2006ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಲೋಕೋಪಯೋಗಿ ಇಲಾಖೆಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಹೆಸರು ಮಲೇಷ್ಯಾದ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಲೀ ಸೀ ಬೀನ್ ಅವರ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದಿತ್ತು. ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್ ನೆರವಿನ ರಸ್ತೆ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಹಣ ಪಾವತಿಗೆ ಲಂಚ ಕೇಳಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಆರೋಪವನ್ನು ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಮಾಡಿದ್ದರೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಆಗ ನಡೆದ ಜಾಗೃತ ತನಿಖೆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿತ್ತು ಎಂಬ ದೂರಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದೀಗ ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ ಮರುತನಿಖೆಗೆ ಆದೇಶಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಮರುತನಿಖೆಯ ಆದೇಶವೇ ಆರೋಪಗಳು ಸಾಬೀತಾಗಿವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಲ್ಲ; ತನಿಖೆಯ ಫಲಿತಾಂಶವೇ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಿದೆ.

ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಶೇಷ ಸಮಗ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಇಬ್ಬರು ಆಯುಕ್ತರು ಹಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಆಕ್ಷೇಪ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದರೆಂಬ ವರದಿ ವಿವಾದವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಂಭೀರಗೊಳಿಸಿದೆ. ಕಳೆದ ಹತ್ತು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 14 ಬಾರಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಕುರಿತು ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಅವು ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದಲೇ ಆಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.

ಇಲ್ಲಿಯೇ ಮೊದಲ ದೊಡ್ಡ ಪಾಠವಿದೆ. ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿರುವುದಷ್ಟೇ ಸಾಲದು; ಅವು ಹೇಗೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಎಂಬುದೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರಬೇಕು. ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಸಹಜ. ಆದರೆ ಅವುಗಳ ದಾಖಲೆ, ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರದ ಕಾರಣಗಳು ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿದ್ದರೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೇಲಿನ ವಿಶ್ವಾಸ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅನುಮಾನಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಎರಡನೆಯ ಪಾಠ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಒಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನ ಹೆಸರು ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳ್ಳುವುದು ಅಥವಾ ಅಳಿಸಲ್ಪಡುವುದು ಕೇವಲ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮವಲ್ಲ; ಅದು ಮತದಾನದ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕಿನೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ, ಆಕ್ಷೇಪ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶ, ತ್ವರಿತ ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ಇರಬೇಕು.

ಮೂರನೆಯ ಪಾಠ ಅಧಿಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯದ್ದು. ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳು ಜ್ಞಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿವೆ; ಈ ಕುರಿತು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳೂ ನಡೆದಿವೆ. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‍ನಲ್ಲೂ ಅವರ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ ಮತ್ತು ಪರಿಷ್ಕರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅರ್ಜಿಗಳು ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಆರೋಪ, ರಾಜಕೀಯ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗವಾಗಿ ಸಾಬೀತಾದ ಸಂಗತಿ - ಈ ಮೂರನ್ನೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನೋಡುವುದು ಅಗತ್ಯ.

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಈ ವಿವಾದ ನೀಡುವ ಮುಖ್ಯ ಸಂದೇಶವೆಂದರೆ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಕೇವಲ ಚುನಾವಣೆಯ ಫಲಿತಾಂಶದಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ವಿಧಾನ, ದಾಖಲೆಗಳ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ಮತದಾರರ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ - ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಮುಖ್ಯ. ಚುನಾವಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಅನುಮಾನ ಮೂಡುವ ಯಾವುದೇ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಉತ್ತರ ರಾಜಕೀಯ ಘರ್ಷಣೆಯಲ್ಲ, ಸ್ಪಷ್ಟ ದಾಖಲೆಗಳು, ಸ್ವತಂತ್ರ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಾಗಿರಬೇಕು.