ಮೋದಿಯ 2014ರ ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಇನ್ಮುಂದೆ ಯಾಕೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ?

 ಖುಲ್ಲಂಖುಲ್ಲಾ * ಬಿವಿಸೀ

ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರ 2014ರ ಮಾದರಿಯ ಬೃಹತ್ ರಾಜಕೀಯ ಅಲೆ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಮೊದಲಿನಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವಾದದ ಮೂಲ ಇರುವುದು ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಆಗಿರುವ ರಚನಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ. ರಾಜಕೀಯವು ಒಬ್ಬ ನಾಯಕನ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಬದಲಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಮತ್ತು  ವಿಷಯ ಆಧಾರಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಮರಳಿದೆ.

2014ರಲ್ಲಿ ಯುಪಿಎ ಆಡಳಿತದ ಮೇಲಿದ್ದ ತೀವ್ರ ಅಸಮಾಧಾನ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಬದಲಾವಣೆಯ ಭರವಸೆಯೊಂದಿಗೆ ಮೋದಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ಆದರೆ 2024ರ ವೇಳೆಗೆ ಆ ಅಲೆ ಕ್ಷೀಣಿಸಿ, ಬಿಜೆಪಿ 240 ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಕುಸಿದು ಮೈತ್ರಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮೊರೆ ಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳು:

ಆರ್ಥಿಕ ವಾಸ್ತವಗಳು: 10 ವರ್ಷಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಆಡಳಿತದ ನಂತರ ಯುವಕರಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗ, ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಆದಾಯದ ಕೊರತೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯಾದವು. ಮತದಾರರು ದೊಡ್ಡ ಭರವಸೆಗಳಿಗಿಂತ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮೇಲೆ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ತೊಡಗಿದರು.

ಮುಖ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಈಡೇರಿರುವುದು: ರಾಮಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಾಣ, ಆರ್ಟಿಕಲ್ 370 ರದ್ದು ಹಾಗೂ ಸಿಎಎ ಜಾರಿಯಂತಹ ಬಿಜೆಪಿಯ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಭರವಸೆಗಳು ಈಡೇರಿವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ತಟಸ್ಥ ಮತದಾರರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಹೊಸ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ವಿಷಯಗಳ ಕೊರತೆ ಎದುರಾಯಿತು.

ಅತಿಯಾದ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಮಿತಿ: ಹಿಂದೆ ಮತದಾರರು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸದರ ವೈಫಲ್ಯವನ್ನು ಬದಿಗೊತ್ತಿ ಮೋದಿ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮತ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ 2024ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಯಕತ್ವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಗುರುತಿಸಿ, ಕೆಲಸ ಮಾಡದ ಸ್ಥಳೀಯ ನಾಯಕರನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು.

ಒಗ್ಗಟ್ಟಾದ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು: `ಇಂಡಿಯಾ' ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಮೂಲಕ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಒಂದಾಗಿ ಮತ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆದವು. ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಜಾತಿ ಗಣತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನ ಉಳಿವು ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ತಂದವು.

ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳ ಸ್ಪರ್ಧೆ: ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಸಹ ಬಲವಾದ ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರಿಂದ, ಮತದಾರರು ಕೇವಲ ನಾಯಕನ ಆಕರ್ಷಣೆಗಿಂತ ತಮ್ಮ ಜೇಬಿಗೆ ಸಿಗುವ ಲಾಭಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದರು.

ತಳಮಟ್ಟದ ನಿರಾಸಕ್ತಿ: "400 ಪಾರ್" ಎಂಬ ಅತಿಯಾದ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಬಿಜೆಪಿಯ ಮೂಲ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಲ್ಲಿ ಮತದಾರರನ್ನು ಮತಗಟ್ಟೆಗೆ ಕರೆತರುವ ಉತ್ಸಾಹ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು.

ಮೋದಿಯವರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಗಿದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ವರೂಪಗಳಾದ ಜಾತಿ ಸಮೀಕರಣ, ಮೈತ್ರಿಕೂಟ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದ ಸಾಧನೆಗೆ ಮರಳಿದೆ. ಕೇವಲ ಮೋದಿ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಒಂದನ್ನೇ ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಚುನಾವಣೆ ಗೆಲ್ಲುವ 2014ರ ಕಾಲಘಟ್ಟ ಮುಗಿದಿದೆ.