ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆ: ಇಂದು ರಾಜಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕಾಣೆಯಾಗಿರುವ ಒಂದು ಮಾನದಂಡ

ಇಂದು ನಾಡು ಕಂಡ ಧೀಮಂತ ಮತ್ತು ಜನಪರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆ ಜನ್ಮದಿನೋತ್ಸವ. ತನ್ನಿಮಿತ್ತ ಈ ಲೇಖನ

* ಬಿವಿಸೀ

ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯ ಹೆಸರಲ್ಲ. ಅದು ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಹೆಸರು. ಅಧಿಕಾರವೆಂದರೆ ಆಳುವ ಹಕ್ಕಲ್ಲ, ಜನರಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕಾದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯ ಹೆಸರು. ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಶತ್ರುತ್ವವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸದೆ ಸಂವಾದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮನೋಭಾವದ ಹೆಸರು. ಅವರ ಜನ್ಮ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.

ಹೆಗಡೆಯವರ ರಾಜಕೀಯ ಬದುಕಿನ ದೊಡ್ಡ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಮೇಲಿದ್ದ ನಂಬಿಕೆ. ಆಡಳಿತದ ಅಧಿಕಾರ ಕೆಲವರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರಬಾರದು; ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರೂ ತಮ್ಮ ಬದುಕಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿರ್ಧಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ಆಲೋಚನೆಗೆ ಅವರು ರಾಜಕೀಯ ಬಲ ನೀಡಿದರು. ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಜನರ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರು. ಇಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ರಾಜಕೀಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳ ವೇದಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ಅವುಗಳನ್ನು ಜನರ ನೇರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸುವ ಹೆಗಡೆಯವರ ಆಶಯ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ.

ಹೆಗಡೆಯವರು ಹೊಸ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮನಸ್ಸಿನ ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸುವ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿದರು. ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆಧುನಿಕಗೊಳಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಗುರುತಿಸಿದ್ದರು. ಕನ್ನಡದ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೂ ಅವರು ಮಹತ್ವ ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ ಅವರ ನಿಜವಾದ ವಿಶೇಷತೆ ಯೋಜನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಡಳಿತದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಲ್ಲಿದ್ದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿತ್ತು.

ಇಂದಿನ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಅವರ ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಈಗ ವ್ಯಕ್ತಿಕೇಂದ್ರಿತವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಪಕ್ಷದೊಳಗಿನ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಧ್ವನಿಗೆ ಜಾಗ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಧಿಕಾರದ ಸುತ್ತಲೂ ಹೊಗಳಿಕೆಯ ವಲಯ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಹಣ, ಜಾತಿ, ಚುನಾವಣಾ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಿಷ್ಠೆಗಳು ರಾಜಕೀಯದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೆಗಡೆಯವರ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಸ್ಕøತಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ಹೆಗಡೆಯವರನ್ನು ದೇವಮಾನವನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿಯೂ ವಿವಾದಗಳಿದ್ದವು, ರಾಜಕೀಯ ತಪ್ಪುಗಳಿದ್ದವು, ಟೀಕೆಗಳಿದ್ದವು. ಅವರ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೂ ಇದೆ, ಜನರಿಗೂ ಇದೆ. ನಿಜವಾದ ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಹಾಕುವುದು ಅಲ್ಲ; ಸಾಧನೆಗಳನ್ನೂ ಮಿತಿಗಳನ್ನೂ ಸಮಾನ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯಿಂದ ನೋಡುವುದು.

ಹೆಗಡೆಯವರ ಶತಮಾನೋತ್ಸವವನ್ನು ಅದ್ದೂರಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಕುರಿತು ಗಂಭೀರ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ. ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಎಲ್ಲಿದೆ? ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಎಷ್ಟಿದೆ? ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಜನರಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಉತ್ತರದಾಯಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ? ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳೊಳಗೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಜಾಗವಿದೆ? ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಬೆಲೆಯಿದೆಯೇ?

ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕುವಾಗ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆಯವರ ನೆನಪು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಕಾಲವನ್ನು ಮರಳಿ ತರುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರ ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ಕಲಿಯುವುದು ಸಾಧ್ಯ. ಅದೇ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ನಿಜವಾದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಬೇಕು.

ಒಬ್ಬ ನಾಯಕನಿಗೆ ಹಾರ ಹಾಕಿ, ಭಾಷಣ ಮಾಡಿ, ಸ್ಮರಣಿಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿ ಮರೆತುಬಿಡುವುದು ಸುಲಭ. ಆದರೆ ಅವರು ನಂಬಿದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಇಂದಿನ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೆಗಡೆಯವರ ಶತಮಾನೋತ್ಸವವು ಕೇವಲ ಆಚರಣೆಯಾಗದೆ ಆತ್ಮಾವಲೋಕನವಾಗಬೇಕು. ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಇಂದು ಹೊಸ ನಾಯಕರು ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಲ್ಲ; ಹೊಸ ನಾಯಕತ್ವದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಬೇಕಾಗಿದೆ. ಆ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆಯವರ ರಾಜಕೀಯ ಬದುಕು ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಕನ್ನಡಿ.